مدرسه‌ی آزادفکری
اگر عضو نیستید از اینجا عضو شوید
عضویت
/
ورود

اساتید

حکومت فقیه یا حکومت مردم؟

محسن قنبریان

محسن قنبریان، استاد حوزه علمیه قم و پژوهشگر فقه سیاسی است. او با تاکید بر نظرات افرادی چون شهید سید محمدباقر صدر، نه تنها حق تعیین سرنوشت را دارای مبانی فقهی می‌داند، بلکه آن را با توضیحات مفصلی از ادراکات قطعی عقل و یک حق اساسی مستقل از شرع عنوان می‌کند. حجت الاسلام قنبریان از مردم سالاری دینی دفاع می‌کند و آن را در واقع حقی از سوی فقیه و حقی از سوی مردم می‌دانند که با انتخاب آزادانه مردم، این دو با یکدیگر جمع می‌شوند.

حسن یوسفی اشکوری

حسن یوسفی اشکوری، پژوهشگر دین، فعال سیاسی و نماینده مجلس اول است. او مولف کتاب‌ها و مقاله‌هایی متعددی همچون «نوگرایی دینی» است. آقای اشکوری در سه جلسه به بیان تجربیات خود از ایده جمهوری اسلامی و نسبتش با دموکراسی سخن گفت. او در این جلسات با تحلیل مساله اذن تصرف و مبنای حاکمیت ملی، از طرح عباراتی چون «مردم سالاری دینی» یا «حکومت الهی» و حتی «حکومت الهی مردمی» انتقاد کرد.

عبدالله محمدی

عبدالله محمدی، استادیار مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران است. وی مقالات متعددی را در حوزه کلام جدید و فلسفه دین تالیف کرده و اعتقاد دارد که اعتبار آراء عمومی حتی به عنوان یک رکن مشروعیت، در تضاد با توحید است. حجت الاسلام دکتر محمدی مدافع ولایت انتصابی فقیه عادل از سوی خداوند هست و می‌گوید: مردم سالاری دینی، به معنای اعتبار بخشیدن به آراء عمومی نیست، بلکه تعالیم اسلامی اقتضاء می‌کنند که بدون همراهی مردم نمی‌توان دین را در جامعه عینیت داد.

محمد سروش محلاتی

محمد سروش محلاتی، پژوهشگر فقه سیاسی و استاد دروس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم است و از او آثار متعددی مثل «امکان سنجی انتخابات در نظام اسلامی» منتشر شده است. حجت الاسلام سروش محلاتی در این جلسه، از جریاناتی که در شکل گیری قانون اساسی دخالت داشتند، سخن گفته و اعتقاد دارد که بسیاری از نزاع‌های فعلی در مجلس خبرگان قانون اساسی مطرح بوده و افرادی چون شهید بهشتی، نظرات مهم و کارآمدی داشته‌اند، اما بسیاری از آنها به فراموشی سپرده شده‌اند.

عبدالعلی بازرگان

عبدالعلی بازرگان، قرآن پژوه و نویسنده کتاب‌هایی مانند «شورا و بیعت؛ حاکمیت خدا در حکومت مردم» است. مهندس بازرگان در دو جلسه با محور قرار دادن قرآن و سنت -با تاکید بر کلمات امام علی علیه السلام در نهج البلاغه- از به رسمیت شناخته شدن حق تعیین سرنوشت سخن گفته و از تفاوت اساسی تعالیم دینی با وضع موجود صحبت می‌کند.

پرویز امینی

پرویز امینی، جامعه شناس، استاد دانشگاه و مولف کتاب «مهار قدرت در مردم سالاری دینی» است. دکتر امینی معتقد است که نباید در دام سکولاریسم غربی افتاد، اما در عین حال به خلا تئوری حکمرانی اسلامی قائل هستند و اصرار دارند که بجای «دین سالاری مردمی» باید به سمت «مردم سالاری دینی» حرکت کرد و با ارائه خوانشی معقول و متناسب با وضعیت کنونی جامعه سیاسی ایران، حکمرانی را از وضعیت انسداد خارج کرد.

زنان، حکومت و تعیین سرنوشت

مینو معلم

مینو معلم، فوق دکتری جامعه شناسی از دانشگاه برکلی کالیفرنیا و استاد جنسیت و مطالعات زنان در آن دانشگاه است. او نویسنده مقالات و و کتاب‌های متعددی مانند «بنیادگرایی اسلامی و سیاست فرهنگی پدرسالارانه در ایران» است. در این جلسه از خانم دکتر معلم درخواست کردیم تا پیرامون «موانع تعیین سرنوشت زنان در جامعه ایران» و نظریه «تبعیض مثبت به نفع زنان» برای ما بگوید.

الهه کولایی

الهه کولایی، استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، عضو شورای هماهنگی مجمع زنان اصلاح‌طلب و نماینده مجلس ششم شورای اسلامی بوده و دارای تالیفات و مقالاتی چون «نقش زنان در توسعه کشورهای اسلامی» است. دکتر کولایی با تکیه بر تجربه کارآمد از مدیریت زنان در کشورهای دیگر خصوصاً در زمینه رفاه و همچنین با تاکید بر ظرفیت‌های فقهی که از حضور زنان در مناصب مهم اجتماعی-سیاسی، مانع زدایی می‌کنند، به دفاع از حضور موثر زنان می‌پردازد.

فروغ نیلچی‌زاده

فروغ نیلچی زاده استاد حوزه و دانشگاه است و سخنرانی‌های متعدد، تالیفات و مقالاتی را مانند «کنکاشى درکلام امام (ره) برارتجاع فمینیسم» در کارنامه خود دارد. خانم نیلیچی زاده معتقد است که اگر تفاوت‌های بین زنان و مردان دیده نشود، ظلم‌های بزرگی به زنان خواهد شد. او می‌گوید: کوچک‌ترین عضو جامعه، خانواده است اما جامعه عرف زده مدرن، انسان را کوچک‌ترین عضو جامعه قرار داده‌ است. وی پذیرش مناصب مهم اجتماعی و سیاسی توسط زنان را منع مطلق نمی‌کند، اما جایگاه اساسی زن را در مادری می‌بیند.

زهره رنجبر

زهره رنجبر، قرآن پژوه، استاد حوزه و دانشگاه، دکتری مدرسی معارف اسلامی از دانشگاه پردیس فارابی و نویسنده مقالاتی مانند «نقش زمینه در فهم معنای متن قرآن» است. خانم رنجبر اعتقاد دارند که بسیاری از مواردی را که برخی زنان احساس می‌کنند حقشان پایمال شده، ریشه در نظریات فقهی دارد که با برخی معیارهای فقهی و همچنین توجه به زمینه شکل گیری آن احکام، قابل بازنگری هستند.

فاطمه فلاح تفتی

فاطمه فلاح تفتی، دارای دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی از دانشگاه قم، استادیار دانشگاه علامه طباطبایی، و مولف کتاب «حاکمیت، حجاب و عفاف» است. خانم فلاح تفتی معتقد است بسیاری از سوء تفاهم‌هایی که درباره دیدگاه دین به زنان وجود دارند، با تبیین یک نگاه منظومه وار به اسلام، قابل برطرف شدن هستند و وی در این جلسه به ذکر برخی از این موارد می‌پردازد.

اسلام و حقوق بشر

سیدفرید سیدجوادی

سید فرید سیدجوادی استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم است. وی ضمن تفکیک «دین حنیف» از «دین آباء و اجدادی» بر ضرورت استنباط دین وحیانی، ناب و فارغ از تعینات و تحمیل‌های خارجی تاکید دارد. حجت الاسلام سید جوادی معتقد است که دین برای نفی سلطه های غیر الهی بر انسان آمده و استبدادهای برآمده از خوانش‌های دینی که اسلام هم از آن مصون نبوده، ما را به این دعوت می‌کند که به ناب، خالص، حنیف و فطری بودن دین توجه کنیم.

عمادالدین باقی

عمادالدین باقی محقق، فعال حقوق بشر، روزنامه‌نگار اصلاح‌طلب و رییس و بنیا‌ن‌گذار کمیته دفاع از حقوق زندانیان است. باقی در کوران فعالیت‌های مطبوعات آزاد در سال‌های ۷۸ تا ۸۰ خود را به افکار عمومی شناساند.

باقر انصاری

باقر انصاری، دانشيار دانشکده حقوق در دانشگاه شهید بهشتی است. او معتقد است بسیاری از منتقدان اعلامیه جهانی حقوق بشر، از محتوای آن اطلاع کافی ندارند. دکتر انصاری می‌گوید کشورهایی که نظارت نهادهای حقوق بشری را پذیرفته‌اند، کارآمدی بهتری در زمینه رفاه و مبارزه با فساد داشته‌اند. وی موارد تضاد اسلام با این اعلامیه را بسیار اندک عنوان می‌کند و اعتقاد دارد که مشکلاتی که در حال حاضر در زمینه حقوق بشر وجود دارد، بیشتر از آنکه معلول اسلام یا قوانین کشور باشد، ناشی از تصمیماتی است که در مقام اجرا گرفته شده.

در این درس-گفتگو چه می‌گذرد؟

«حق تعیین سرنوشت» از حقوق مهمی است که در اصل دوم و اصل پنجاه و ششم قانون اساسی به رسمیت شناخته شده است. با این حال بخش‌هایی از جامعه ایران با این اصل، احساس غربت و ناآشنایی دارند، آن را بیگانه با وضع موجود خود تلقی می‌کنند و به محدودیت‌ حق انتخاب خود معترض هستند. و در مقابل، عده‌ای از محال بودن آزادی مطلق و لزوم قانون گذاری و محدودیت بر طبق ارزش‌های اجتماعی سخن می‌گویند.
بر همین اساس مدرسه آزادفکری درس‌گفتگوهایی را با عناوین متنوع و با محوریت «حق تعیین سرنوشت» فراهم کرده تا در اختیار علاقه مندان قرار بدهد.
در این درسگفتگوها به «مبانی دینی حق تعیین سرنوشت»، «جریان‌های فکری دخیل در شکل‌گیری قانون اساسی»، «وضعیت فعلی حکمرانی در جمهوری اسلامی»، «حضور زنان در مناصب مهم سیاسی و اجتماعی»، «نقش اراده عمومی در تعیین قوانین» و «ارتباط ساختار حقوقی ایران با اعلامیه جهانی حقوق بشر»، پرداخته شده است.
 

حکومت فقیه یا حکومت مردم؟

«مردم سالاری دینی» مدل مطلوب جمهوری اسلامی است که برخی آن را عبارتی متناقض و بعضی آن را برآمده از متن دین می‌خوانند. جدای از این مساله، تجربه تاریخی حکومت دینی و ارتباط آن با آراء عمومی و حق تعیین سرنوشت، بسیار قابل توجه است. آیا اساساً می‌توانیم حاکمیت ملی را چنانکه در اصل پنجاه و شش قانون اساسی آمده، امری دینی بدانیم؟ یا باید تکیه بر دموکراسی و انتخابات را صرفاً اقتضاء برخی مصالح تلقی کنیم؟ اعضاء مجلس خبرگان قانون اساسی چه استدلال‌هایی داشتند؟ وضعیت فعلی جمهوری اسلامی را باید چگونه تحلیل کنیم؟
اینها سوالاتی است که در این بخش از دوره حق تعیین سرنوشت به آنها پرداخته خواهد شد.

 

زنان، حکومت و تعیین سرنوشت

نابرابری زنان با مردان و محدودیت آنها در حق انتخاب، از مسائل داغ فضای مجازی و محافل گفتگوست و برخی از زن، تلقیِ انسان درجه دو دارند. این مساله در بُعد دینی، در عناوینی مثل نقصان عقل زنان، تحریک پذیری مردان، آیات قرآن درباره قوامیت مرد، مذاق شارع برگرفته از احکام متعدد شرعی و...قابل پیگیری است و در بُعد اجتماعی، مسائلی از قبیل ساختار مردانه سیاست، لزوم تبعیض مثبت به نفع زنان، موانع دینی و فرهنگیِ تعیین سرنوشت زنان و... بسیار تاثیرگذارند.

 

اسلام و حقوق بشر

ارتباط ساختار حقوقی و قوانین نظام جمهوری اسلامی با مساله حقوق بشر از مسائل بسیار مهم جامعه ایران به نظر می رسد. «به رسمیت شناخته شدن برده داری در اسلام»، «پایمال شدن حقوق غیر مسلمانان در حکومت اسلامی»، «نابرابری حقوق زن با مرد»، «ارتداد و عدم آزادی انتخاب دین»، «مجازات‌های خشن مثل سنگسار و اعدام» و «برتری حقوقی فقیه بر دیگران» از جمله مسائلی است ادعا شده اسلام و حقوق بشر با یکدیگر به تعارض می‌رسند.
 بر همین اساس، برخی از نواندیشان مسلمان، این منشور را ادراک عقل ناب یا قرارداد عقلایی معتبر دانسته و بر ضرورت بازنگری تعالیم اسلامی متضاد با این اعلامیه تاکید دارند. اما در مقابل، عده‌ای دیگر، این منشور را نه ادراک عقل و نه حتی قرارداد عقلاء جهان می‌دانند و به دفاع از موارد یاد شده، می‌پردازند.
پرداختن به این مساله، به جهت تعیین دقیق دایره‌ی حق انتخاب و تعیین سرنوشت انسان، از اهمیت بالایی برخوردار است.

 

در یک نگاه

ارائه
16 جلسه
گفتگو
14 جلسه
محل برگزاری
مجازی

نکات بسیار مهم

مهم

درس-گفتگو چیست؟

مهم

خرید اشتراک ۶ ماهه یا خرید یک درسگفتگو؟

مهم

شرایط شرکت در برنامه ها

مهم

امکان بازگشت کامل هزینه ثبت نام

مهم

لطفا پیش از ثبت نام بخوانید

پیشنهادهایی برای خواندن

آنچه لازم است بخوانید